زبان فارسی ،امتداد حيات بشری

درس دوم : قواعد قافیه

- با توجه به بیت ، به پرسش های زیر پاسخ دهید. (دی 89)

   خبرت هست که بی روی تو آرامم نیست            طاقت بار فراق این همه ایّامم نیست

الف) کدام واژه ردیف است؟                       ب)حروف اصلی قافیه کدام است؟            

پ) حروف الحاقی را مشخص کنید.              ت) قافیه طبق کدام قاعده است؟

الف) نیست             ب) ام              پ) ـَ م             ت) قاعده ی 2

- انواع قافیه را در بیت های زیر بنویسید. (دی 89)

الف) از آن مرد دانا دهان دوخته است            که بیند که شمع از زبان سوخته است

ب) پشمینه پوش تندخو، از عشق نشنیده است بو             از مستی اش رمزی بگو، تا ترک هشیاری کند

پ) هم نظری، هم خبری، هم قمران را قمری             هم شکر اندر شکر اندر شکر اندر شکری

الف) ذوقافیتین             ب) میانی             پ) درونی

- قافیه کردن کدام جفت واژه های زیر نادرست است؟ (دی 89)

الف) رنجور، مزدور            ب) آهنگر، خوب تر             پ) دوید، پرسید             ت) فردوسی، طوسی $

- چرا قافیه کردن بیت زیر نادرست است؟ (دی 89)

   که خواهد شد بگویید ای رفیقان             رفیق بی کسان یار غریبان

   زیرا حروف اصلی در رفیقان، «یق» و در غریبان، «یب» است. (اختلاف در صامت دارند.)

- چگونه می توان دو واژه ی « پُشت» و « دَشت» را قافیه قرار داد؟ (دی 89)  با افزودن حروف الحاقی

- با توجه به بیت ، به پرسش های زیر پاسخ دهید. (اسفند 89)

   دل ز تن بردی و در جانی هنوز            دردها دادی و درمانی هنوز

الف) واژه های قافیه را بنویسید. جانی ، درمانی             ب)حروف اصلی قافیه کدام است؟ ان           

پ) حرف الحاقی را مشخص کنید. ی                         ت) قافیه طبق کدام قاعده است؟ قاعده ی 2

- انواع قافیه را در بیت های زیر بنویسید. (اسفند 89)

الف) ای از مکارم تو شده در جهان خبر            افکنده از سیاست تو آسمان سپر ذوقافیتین

ب) یار مرا غار مرا عشق جگرخوار مرا             یار تویی غار تویی بیش میازار مرا  درونی

پ) من مانده ام مهجور از او، درمانده و رنجور از او           گویی که نیشی دور از او، در استخوانم می رود میانی

- قافیه کردن کدام جفت واژه های زیر نادرست است؟ (اسفند 89)

الف) برساند- برهاند            ب) وحی- نهی $            پ) آبدار- پایدار             ت) قبایل- دل

- تکرار واژه های قافیه ی در مصراع اوّل و چهارم غزل، صنعت ..ردّ القافیه .. نام دارد. (اسفند 89)

-  چرا قافیه ی بیت زیر نادرست است؟ (اسفند 89)

   شب سیاه بدان زُلفکان تو مانـَد              سپید روز به پاکی رُخان تو مانـَد

   زیرا حروف اصلی در زلفکان، «ـَ ک» و در رُخان، « ـُ خ» است. ( اختلاف در صامت و مصوّت دارند.»

- با توجه به بیت ، به پرسش های زیر پاسخ دهید. (تیر90)

   به مژگان سیه کردی هزاران رخنه در دینم            بیا کز چشم جادویت، هزاران درد برچینم

الف) واژه های قافیه کدام اند؟ دینم ، برچینم          ب) حروف اصلی قافیه کدام است؟ ین             

پ)حروف الحاقی را مشخص کنید. ـَ م               ت) قافیه طبق کدام قاعده است؟ قاعده ی 2

- انواع قافیه را در بیت های زیر بنویسید. (تیر90)

الف) قفلی بود میل وهوا، بنهاده بر دل های ما        مفتاح شو مفتاح را، دندانه شو دندانه شو  میانی

ب) ای نور ما، ای سور ما، ای دولت منصور ما           جوشی بنه در شور ما، تا مـِی ، شود انگور ما  درونی

پ) دل در سر زلف یار بستم             وز نرگس آن نگار مستم   ذوقافیتین

- چرا قافیه ی بیت زیر نادرست است؟ (تیر90)

  دیدار تو حلّ مشکلات است              صبر از تو خلاف ممکنات است

زیرا حروف اصلی در مشکلات« ـِ ل» و در ممکنات، « ـِ ن» است. (اختلاف در صامت دارند.)

- با توجه به بیت ، به پرسش های زیر پاسخ دهید. (ش 90)

   چند پُرسی ز من چیستم من               نیستم نیستم نیستم من

الف) ردیف را مشخص کنید.          ب)حروف اصلی کدام است؟             پ) حروف الحاقی را مشخص کنید.

الف) من             ب) یست              پ) ـَ م

- نوع قافیه را در ابیات زیر تعیین کنید. (ش 90)

الف) گزید از غنیمت ظرایف بسی             کز آن سان نبیند طرایف کسی          ذوقافیتین

ب) روح تویی، نوح تویی، فاتح و مفتوح تویی          سینه ی مشروح تویی، بر در اسرار مرا     درونی

پ) او می رود دامن کشان، من زهر تنهایی چشان            دیگر مپرس از من نشان، کز دل نشانم می رود میانی

- قافیه کردن کدام جفت واژه های زیر نادرست است؟ (ش 90)

الف) لذیذ، غلیظ #           ب) احتیاط، اعتماد             پ) بَحر، شهر             ت) آب، گلاب

- علمای بلاغت، تکرار واژه های قافیه ی مصراع اوّل غزل را در مصراع چهارم، صنعت ..ردّ القافیه.. به حساب آورده اند. (ش 90)

- چگونه می توان دو واژه ی «مُهر» و «مِهر» را قافیه قرار داد؟ (ش 90)  با افزودن حروف الحاقی

- با توجه به بیت ، به پرسش های زیر پاسخ دهید. (دی 90)

   بنمای رُخ که باغ و گلستانم آرزوست            بگشای لب که قند فراوانم آرزوست

الف) ردیف را مشخص کنید.          ب)حروف اصلی کدام است؟             پ) حروف الحاقی را مشخص کنید.

الف) آرزوست             ب) ان              پ) ـَ م

- انواع قافیه را در بیت های زیر بنویسید. (دی 90)

الف) آتش است این بانگ نای و نیست باد            هر که این آتش ندارد نیست باد ذوقافیتین

ب) یار مرا غار مرا عشق جگرخوار مرا             یار تویی غار تویی بیش میازار مرا درونی

پ) در رفتن جان از بدن، گویند هر نوعی سخن /  من خود به چشم خویشتن، دیدم که جانم می رود (دی92) میانی

- قافیه کردن کدام جفت واژه های زیر نادرست است؟ (دی 90)

الف) لذیذ، غلیظ $            ب) تمثالگر، خوب تر             پ) کـُشته، گـَشته             ت) آب، گلاب

- علمای بلاغت، تکرار واژه های قافیه ی مصراع اوّل غزل را در مصراع ..چهارم..، صنعت ردّ القافیه به حساب آورده اند. (دی 90)

- چگونه می توان دو واژه ی «منظـَر» و «تصوّر» را قافیه قرار داد؟ (دی 90)  با افزودن حروف الحاقی

-  با توجه به بیت ، به پرسش های زیر پاسخ دهید. (اسفند 90)

   مرا پُرسی که چونی؟ چونم ای دل            جگر پر درد و دل پر خونم ای دل

الف) ردیف را مشخص کنید.          ب)حروف اصلی کدام است؟             پ) حروف الحاقی را مشخص کنید.

الف) ای دل             ب) ون              پ) ـَ م

- انواع قافیه را در بیت های زیر بنویسید. (اسفند 90)

الف) گزید از غنیمت ظرایف بسی             کز آن سان نبیند طرایف کسی   ذوقافیتین

ب) روح تویی، نوح تویی، فاتح و مفتوح تویی          سینه ی مشروح تویی، بر در اسرار مرا  درونی

پ) قفلی بود میل وهوا، بنهاده بر دل های ما            مفتاح شو مفتاح را، دندانه شو دندانه شو میانی

- قافیه کردن کدام جفت واژه های زیر نادرست است؟ (اسفند 90)

الف) بَحر، دَهر#            ب) تمثالگر، خوب تر             پ) کـُشتی، گـَشتی             ت) یار، نگار

- علمای بلاغت، تکرار واژه های قافیه ی مصراع..اوّل.. غزل را در مصراع چهارم، صنعت ردّ القافیه به حساب آورده اند. (اسفند 90)

- چگونه می توان دو واژه ی «جَست» و «جُست» را قافیه قرار داد؟ (اسفند 90)  با افزودن حروف الحاقی

- در بیت زیر، حرف یا حروف اصلی و الحاقی را مشخص کنید. (خ 91) حروف اصلی : ام        الحاقی : ی

  دیری است که دلدار پیامی نفرستاد            ننوشت سلامی و کلامی نفرستاد

- در کدام یک از ابیات زیر، قافیه نادرست است؟ (خ 91)

  الف) در این زمانه بُتی نیست از تو نیکوتر           نه بر تو بر شمنی از رهیت مشفق تر $

   ب) هر آن کس که بر دزد رحمت کند             به بازوی خود کاروان می زند

- در هر یک از ابیات گروه «الف»، کدام نوع قافیه در گروه «ب» به کار رفته است؟ (توجه: درگروه «ب» یک مورد اضافی است.) (خ 91) الف) میانی             ب) درونی

- با توجه به بیت ، به پرسش های زیر پاسخ دهید. (تیر 91)

   ما درس سحر در ره میخانه نهادیم           محصول دعا در ره جانانه نهادیم

الف) ردیف را مشخص کنید.   نهادیم               ب)حروف اصلی قافیه کدام است؟   ان            

ت) حروف الحاقی را مشخص کنید.   ـه (ه) (ـِ )

- انواع قافیه را در بیت های زیر بنویسید. (تیر91)

   الف) گزید از غنیمت ظرایف بسی           کز آن سان نبیند طرایف کسی

   ب) روح تویی، نوح تویی، فاتح و مفتوح تویی            سینه ی مشروح تویی، بر در اسرار مرا

   پ) من مانده ام مهجور از او، درمانده و رنجور از او          گویی که نیشی دور از او، در استخوانم می رود

   الف) ذوقافیتین (دو قافیه ای)           ب) درونی              پ) میانی

- قافیه کردن کدام جفت واژه های زیر درست است؟ (تیر91)

الف) فردوسی، طوسی          ب) احتیاط ، اعتماد           پ) بحر، شهر            ت) آبدار، پایدار  #

- علمای بلاغت، تکرار واژه های قافیه ی مصراع اوّل را در مصراع چهارم، صنعت ..ردّ القافیه .. به حساب آورده اند. (تیر91)

- چگونه می توان دو واژه ی «پُر» و «تـَر» را قافیه قرار داد؟ (تیر91)    با افزودن حرف یا حروف الحاقی

- در کدام یک از ابیات زیر، قافیه نادرست است؟ (م91)

   الف) شب سیاه بدان زلفکان تو ماند           سپید روز به پاکی رخان تو ماند

   ب) بشنو این نی چون شکایت می کند            وز جدایی ها حکایت می کند

- در بیت زیر، حرف یا حروف اصلی و الحاقی را مشخص کنید. (م 91) حروف اصلی : یخت        الحاقی : ـَ ند

  خاک دل آن روز که می بیختند           شبنمی از عشق بر آن ریختند

- با توجه به بیت ، به پرسش های زیر پاسخ دهید. (ش 91)

   سخن کز سوز دل تابی ندارد          چکد گر آب از آن آبی ندارد

الف) واژه های قافیه کدام اند؟ تابی، آبی          ب) ردیف را مشخص کنید. ــ

پ)حروف اصلی قافیه کدام است؟ اب             ت) حروف الحاقی را مشخص کنید. ی

- در هر یک از ابیات گروه «الف»، کدام نوع قافیه در گروه «ب» به کار رفته است؟ (ش 91)

الف) میانی               ب) درونی            پ) ذوقافیتین (دو قافیه ای)

- قافیه کردن کدام جفت واژه های زیر نادرست است؟ (ش 91)

الف) بهاران، یاران          ب) داناتر، زیباتر           پ) حیاط، حیات $           ت) حکمت، شکایت

- علمای بلاغت، تکرار واژه های قافیه ی مصراع..اوّل.. غزل را در مصراع .. چهارم ..، صنعت ردّ القافیه به حساب آورده اند. (ش 91)

- در هر یک از ابیات گروه «الف»، کدام نوع قافیه در گروه «ب» به کار رفته است؟ (ش 91)

الف) ذوقافیتین (دو قافیه ای)            ب) میانی

- در بیت زیر، حرف یا حروف الحاقی را مشخص کنید. (دی91)(ش92)                       ان    

  چندان که گفتم غم با طبــیبان                  درمان نکردند مسکین غریبان     

- حروف اصلی قافیه را در بیت زیر مشخص کنید. (خ92)            

  ما را همه شب نمی برد خواب                  ای خفتهء روزگار دریاب            اب

- حروف اصلی قافیه را در بیت زیر مشخص کنید. (دی92)            

  ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست؟             منزل آن مه عاشق کش عیّار کجاست؟            است

- قافیه در کدامبیت نادرست است؟ چرا ؟ (خ 94)

  الف) آن سرو که گویند به بالای تو ماند               هرگز قدمی پیشِ تو رفتن نتواند

  ب) دلم جز مهرِ مهرویان طریقی برنمی گیرد             ز هر در می دهم پندش ولیکن در نمی گیرد

  پ) چه گفت آن خداوند تنزیل و وحی                خداوند ام رو خداوند نهی          ×   زیرا شکل خطی آن ها متفاوت است

  ت) شد موسم سبزه و تماشا              برخیز و بیا به سوی صحرا

- حروف اصلی قافیه را در بیت زیر مشخص کنید. (ش94)            

  باغبان گر چند روزی صحبت گُل بایدش             بر جفای خار هجران صبر بلبل بایدش            ـَ د

- قافیه شعر نو بر خلاف شعر کلاسیک .. .. نمی آید . (ش94)

 

نمونه سؤال داخلی و تست آزمون

- در بیت « آن دل که به زلف یار بستیمش / هر چند گسست ، باز پیوستیمش» واژه های قافیه، حروف اصلی و حروف الحاقی و

قاعدهء قافیه را مشخص کنید.   

 واژه های قافیه : بستیمش ، پیوستیمش  -  حروف اصلی : ـَ ست  -   حروف الحاقی : یمَش  -   قاعدهء قافیه : 2

- در ابیات زیرنوع هر قافیه را مشخص کنید.

   الف) همه درگاه تو جویم ، همه از فضل تو پویم           همه توحید تو گویم که به توحید سزایی

   ب) ای شاه زمین بر آسمان داری تخت              سست است عدوتا تو کمان داری سخت

   الف) میانی                ب) ذوقافیتین (دو قافیه ای)          

- در بیت زیر صنعت ......... به کار رفته است.

  « سر ارادت ما و آستان حضرت دوست            که هر چه بر سر ما می رود ارادت اوست

    نظیر دوست ندیدم، اگر چه از مه و مهر          نهادم آینه ها در مقابل رخ دوست »

- طبق تبصره های قواعد دوگانه، قافیهء کدام بیت، معیوب است؟

  الف) یاری اندر کس نمی بینم یاران را چه شد          دوستی کی آخر آمد دوستداران را چه شد

  ب) هر بنای کهنه که آبادان کنند           نه که اوّل کهنه را ویران کنند؟

  پ) دیدار تو حل مشکلات است           صبر توخلاف ممکنات است

  ت) بیا تا حال یکدیگر بدانیم            مراد هم بجوییم ار توانیم

- قافیهء کدام بیت متفاوت است؟

  الف) مست را چوندل مزاح اندیشه شد           این ندانم و آن ندانم پیشه شد

  ب) غیر آن جعد نگار مقبلم          گر دو صد زنجیر آری بگسلم

  پ) بنگر این ها را که مخبون گشته اند           همجو پروانه به وصلت کشته اند

  ت) بعداز این، این سوز را قبله کنم          زانکه شمعم من به سوزش روشنم

1- طبق تبصره های هفت گانه قافیه کدام بیت با دیگر ابیات تفاوت دارد؟

  1) آتش شوقش دل پروانه سوخت           زن نگر آخر که چه مردانه سوخت

  2) گر پی من عاشق رهبر گرفت               دامن جان بر زد و ره برگرفت

  3) نک (اینک) بهاران شد صلا ای لولیان                بانگ نای و سبزه و آب روان

  4) می نگر در خود چنین جنگ گران            پس چه مشغولی به جنگ دیگران

2- در کدام بیت عیب قافیه یافت می شود؟

  1) خانه با بنّا بود معقول تر              یا که بی بنّا بگو ای کم هنر

  2) جان را چه سود گر دل از این باغ شد جدا؟             بلبل! بنال گر گل از این باغ شد جدا

  3) هست عمر و اندر جهان جاهلی             ظلم و کفر از صورت او منجلی     

  4) هر سر مویش شب و شب های قدر                 بر زده او بر سر خود پا قدر

3- همه ی ابیات به جز بیت.... قافیه ی معیوب دارند.

  1) چـینـیان و رومـیان بـــحث آمـدنــــد                   رومـــیـــان از بــحــث در مـکــث آمـدنــد

  2)در وفای عشق تو مشهور خوبانم چو شمع                    شب نشین کوی سربازان و رندانم چو شـــمع

  3) بَرَد کشتــــی آن جا کـــه خــواهد خـــدای             و گـــر جـــامه بـــرتـــن درد نــــاخـدای  ×

  4) شهـــریـــار اندر پــــی او اسب تـــاخـــت              تــا کـــه او را در بیــــابــانــــی بیــافــت

4- کدام بیت، ذوقافیتین نیست؟ 

  1)آتش است این بانگ نای ونیست باد                 هر که این آتش ندارد نیست باد

  2) ای از مکارم تو شده در جهان خـبر                 افکنده از سیاست تو آسمان سپر

  3) دل در ســر زلــف یـــار بسـتــم                  وز نرگــــس آن نگــار مستــم

  4) هر چند رسد هر نفس از یار غـمـی                 باید نشود رنجه دل از یار دمــی ×

5- کدام بیت، ذوقافیتین نیست؟ 

  1)ای شاه زمین بر آسمان داری تخت              سست است عدو تا تو کمان داری سخت

  2) ای از مکارم تو شده در جهان خبر             افکــــنده از سیـــاست تـو آسمان سپـــــر

  3) دل در ســــر زلــــف یــــار بستــم              وز نــــرگـــس آن نــــگــــــار مســـــــتم

  4) وعــــده ی اهــل کــرم نقــــد روان             وعــــده ی نا اهـــــل شـــــد رنـــج روان ×

6- اگر واژگان زیر دو به دو قافیه شوندکدام گزینه نادرست است ؟

  1)دربان و مهربان                2) آبدار و پایدار              3) دختران و پسران               4) مردان و زنان ×

7- نوع قافیه در دو بیت زیر در کدام گزینه آمده است؟

   «آن کیست کز روی کرم با من وفاداری کند           بر جای بدکاری چو من یک دم نکوکاری کند

     اوّل به بانگ نای و نی آرد به دل پیغام وی           آن گه به یک پیمانه می با من وفاداری کنــــد»

  1)ردّالقافیه               2) ذوقافیتین             3) قافیه ی میانی               4) قافیه ی درونی  ×

8- قافیه در کدام بیت، متفاوت با دیگر ابیات است؟

  1)از این بــد به ایران رســــد آگــــهــی            بـــر آشـــــوبــــد آن روزگـــــار بهــــی

  2) ساقی بیا که یار ز رخ پرده برگرفت           کار چراغ خلوتیان باز در گـــــرفــــــت  ×

  3) دزد آید از نهـــــان در مســـــکنـــــم            گـــویــــدم کــــــه پـــاسبـــــانی می کنم

  4) زهرها هـــر چند زهری می کننـــــد            زود تـــریــــاقـــاتشــــان بــــر می کنند

- دو کلمهء منظَر و تصوُّر در صورتی با هم قافیه می شوند، که :

  1) بعد از آنها حتما" ردیف آورده شود.                        2) پسوندی به آن ها افزوده شود.

  3) حرف الحاقی به آن ها بپیوندد.  ×                           4) به هیچ وحه با هم قافیه نمی شوند.

19- در بیت« به خردی بخورد از بزرگان قفا / خدا دادش اندر بزرگی صفا» حروف قافیه کدام است؟

  1) «ف» حرف قافیه و « ا» حرف تأسیس است.       2) «-َ فا» حروف مشترک قافیه هستند و رعایت همهء آن ها الزامی است.

  3) «فا» حروف قافیه هستند.                             4) «-َ ف» جزو حروف مسترک قافیه هستند، تنها «ا» حرف قافیه است. × 

20- کدام یک از دو کلمهء زیر می توانند با هم قافیه شوند؟

  1) فردوسی با طوسی              2) فضا با ما  ×             3) زلفکان با رخان            4) کُشت با گـَشت   

21- کدام گزینه در مورد قافیهء شعر نو درست است؟

  1) در شعر نو نیازی به قافیه نیست چرا که قافیه، شاعر را به تنگ می آورد.

  2) نیما اعتقادی به وجود قافیه در شع رنو ندارد زیرا اساسا" شعر نو باید از هرگونه قید و بندی رها باشد.

  3) قافیه در شعر نو در آخر ابیات نمی آید بلکه بستگی به مطالب دارد. ×

  4) در شعری که حاوی مطالب پراکنده و وصف های جداگانه است یا جنبهء امری و دعایی دارد، رعایت قافیه لازم است.

22- قافیهء کدام گزینه با دیگران متفاوت است؟

  1) شب غم را سحر خواهد دمیدن                غم هجران به سر خواهد رسیدن

  2) مرتب ساخت از بهر زلیخا             یکی دلکش عماری، حجله آسا  ×

  3) هزاران عاشق و معشوق در کار                  به هر جا صد متاع و صد خریدار

  4) چو دل با دلبری آرام گیرد               و وصل دیگری کی کام گیرد

23- کدام گزینه نادرست است؟  1) شناسه ها ، ضمایر متصل و پسوندها، حروف الحاقی خواهند بود.

  2) رعایت حرف و حروف قبل از حروف قافیه (قاعدهء 2 و 1) لازم است. ×    

  3) قافیه می تواند از دو کلمه پدید آید که با هم جناس تام داشته باشند.      4) یک سانی خطی نیز باید در قافیه رعایت شود.

24- قافیهء کدام گزینه درست است؟   1) آشت است این بانگ نای و نیست باد     هر که این آتش ندارد نیست باد ×

  2) شب سیاه ، بدان زلفکان تو ماند                     سپید روز به پاکی رخان تو ماند

  3) دیدار تو حل مشکلات است                 صبر از تو خلاف ممکنات است

  4) در این زمانه بتی نیست از تو نیکوتر           نهبر تو برشمنی از رهیت مشفق تر

34- در بیت« گرفتم که خود هستی از عیب پاک / تعنّت مکن بر منِ عیبناک» وازهء قافیه کدام است؟

  1) ناک ×           2) اک                3) عیبناک             4) عیب پاک

35- کدام گزینه قافیهء درونی دارد؟      1) ای سرد و گرم دهر کشیده           شیرین و تلخ دهر چشیده

  2) روح تویی نوح تویی فاتح و مفتوح تویی               سینهء مشروح تویی، بر در اسرار مرا  ×

  3) گزید از غنیمت ظرایف بسی            کز آن سان نبیند طرایف کسی

  4) گر بریزی بحر را در کوزه ای               چند گنجد، قسمت یک روزه ای

36- کدام بیت ذو قافیتین است؟  1) بی درد مردم ما، خدا بی درد مردم               نامرد مردم ما، خدا نامرد مردم

  2) در رفتن جان از بدن گویند هر نوعی سخن                  من خود به چشم خویشتن دیدم که جانم می رود

  3) ز گردان ایران هماورد خواست            ز جولان او در جهان گرد خاست  ×

  4) ما درس سحر در ره میخانه نهادیم             محصول دعا در ره جانانه نهادیم

37- قافیهء کدام بیت، ناروا و نادرست است؟

  1) شب سیاه ، بدان زلفکان تو ماند                     سپید روز به پاکی رخان تو ماند  ×

  2) چو از ابر بینم همی باد و نَم                 ندانم که نرگس چرا شد دژم

  3) مکن شهریارا دل ما نژند          میاور به جان من و خود گزند

  4) هر یکی دیوار اگر باشد جدا              سقف چون باشد معلّق در هوا

38- کدام بیت دارای قافیهء میانی است؟ 

  1) یار مرا، غار مرا، عشق جگرخور مرا                 یار تویی، غار تویی، خواجه نگه دار مرا

  2) گرفتم که خود هستی از عیب پاک                        تعنّت مکن بر من عیبناک

  3) در رفتن جان از بدن گویند هر نوعی سخن              من خود به چشم خوشتن دیدم که جانم می رود  ×

  4) گزید از غنیمت ظرایف بسی             کز آن سان نبیند طرایف کسی

39- کدام گزینه دربارهء بیت: « کسان شهد نوشند و مرغ و بره             مرا روی نان می نبیند تره» درست است؟

  1) « -َ ر» حروف اصلی قافیه است و «-ِ » در حکم حرف الحاقی است.  ×

  2) « -َ ر –ِ » حروف اصلی قافیه است و حروف الحاقی ندارد.

  3) « -َ » حرف اصلی قافیه است و «ر –ِ » حروف الحاقی است.

  4) « -َ » تنها حرف اصلی قافیه است و « -ِ » در حکم حرف الحاقی است.

41- همهء گزینه ها به جز .... می توانند حروف الحاقی قافیه قرار بگیرند.

  1) مخفّف صیغه های زمان حالِ بودن ، پسوندها              2) «ی » آخر بعضی از واژه های مختوم به « ا » و « و »

  3) ضمایر متّصل، شناسه ها

9- کدام بیت، ذوقافیتین است؟  (س90)

  1) هر که را با مُرده سودایی بوَد                بر امید زنده سیمایی بوَد

  2) سوختیم چون بوی برناید ز من                و آتش غم روی ننماید ز من  ×

  3) شاه فلک بین به صبح پرده برانداخته                 پیر خردبین به می خرقه درانداخته

  4) ای چرخ از آن ستارهء رعنا چه خواستی                  وای باد از آن شکوفهء زیبا چه خواستی

10- باتوجه به تبصره های هفت گانه، قافیه در کدام بیت متفاوت با دیگر ابیات است؟ (س90)

  1) هر که دندان ضعیـــفی می کند             کار آن شیر غلط بین می کند

  2) من میان گفت و گریه می تنم           یا بگریم یا بگویم چون کنم

  3) رنگ رو از حال دل دارد نشان              رحمتم کن مهر من در دل نشان  ×

  4) آن که به کاوش کشی از وی خوری             تا نمـُرَد کی خوری از وی بری

11- قافیه ی همه ابیات به استثنای بیت..... صحیح است. (س90)

  1) گوی شو می گرد بر پهلوی صدق             غلط غلطان در دم چوگان عشق  ×

  2) دم به دم چون تومراقب می شوی             داد می بینی وداور ای غوی

  3) گاهی که سنگ حادثه از آسمان رسد             اول بلا به مرغ بلند آشیان رسد

  4) این جهان دام است ودانه اش آرزو             در گــریز از دام ها روی آر زو

12- قافیه در کدام بیت، متفاوت با دیگر ابیات است؟ (س87)

  1) من چرا دل به تو دادم که دلم می شکنی؟             یا چه کردم که نگه باز به من می نکنی

  2) ساقی بیا که یار ز رخ پرده برگرفت              کار چراغ خلوتیان باز درگرفت  ×

  3) بیا که در غم عشقت مشوّشم بی تو              بیا ببین که در این غم چه ناخوشم بی تو

  4) یار گرفته ام بسی، چون تو ندیده ام کسی                شمع چنین نیامده است از در هیچ مجلسی

13- در کدام بیت، قافیه دارای حروف الحاقی نیست؟ (س88)

  1) سبلتان توبه یک یک برکـَنی                  تویه سایه ست و تو ماه روشنی

  2) منم که شهره ی شهرم به عشق ورزیدن              منم که دیده نیالوده ام به بد دیدن

  3) صوفی نهاد دام و سر حقـّه باز کرد              بنیاد مکر با فلک حقـّه باز کرد  ×

  4) نماز شام غریبان چو گریه آغازم              به مویه های غریبانه قصه پردازم

14- طبق تبصره های قواعد دوگانه، قافیه ی کدام بیت، معیوب است؟ (س88)

  1)در وفای عشق تومشهور خوبانم چو شمع               شب نشین کوی سربازان و رندانم چو شمع  ×

  2) گر پلیدان این پلیدی ها کنند              آب ها بر پاک کردن می تنند

  3) زهرها هر چند زهری می کـُنند            زودتریاقاتشان بر می کـَنند

  4) این جهان جنگ است کـُل، چون بنگری          ذره با ذرّه، چو دین با کافری

15- قافیه ی کدام بیت، به شکل «مصوّت + صامت + صامت + حروف الحاقی» نیست؟ (س86)

  1) خاک دل آن روز که می بختند             شبنمی از عشق بر آن ریختند

  2) آتش ِ قهر برافـــروخته اند            خانــمــان ِ ضعـــفــا سوختـــه اند

  3) گر مستمند و با دل غمگینم               خیره مکن ملامت چندینم  ×

  4) چنان در قید مهرت پای بندم               که گویی آهویی سر در کمندم

16- شاعر، در سرودن کدام بیت، طبق تبصره 3، خود را ملزم به رعایت قواعد دوگانه ی قافیه نمی داند؟ (س89)

  1) بنگر آن ها را که آخر دیده اند               حسرت جان ها و رشکِ دیده اند

  2) پیش او آیید اگر خاین نیید              نیشکر گردید از و گر چه نیید (نی اید)

  3) پس بماندی لطف، بی قهر و بدی              پس کمال پادشاهی کی بدی  ×

  4) که در من خویش چون جان و روان              سیر پنهان دارد و پای روان

17- قافیه در کدام بیت نادرست است؟ (س89)

  1)گوی شو، می گرد بر پهلوی صدق             غلط غلطان در خم چوگان عشق  ×

  2) کافران هم جنس شیطان آمده               جانشان شاگرد شیطانان شده

  3) هر یکی خواهان دگر راهمچو خویش            از پی تکمیل فعل و کار خویش

  4) بگذر ای مؤمن که نورت می کـُشد              آتشم را چون که دامن می کـَشد

25- قافیه در کدام گزینه، درارای حروف الحاقی است؟ (س75)

  1) به نام خداوند جان آفرین              حکیم سخن در زبان آفرین

  2) بگفتا که این مرد بد می کند           نه با من که با نفس خود می کند

  3) بگذار تا بگریم چون ابر در بهاران            کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران ×

  4) مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو            یادم از کشتهء خویش آمد و هنگام درو

26- در کدام بیت قافیه حروف الحاقی دارد؟ (س76)

  1) آن سرو که گویند به بالای تو ماند             هرگز قدمی پیش تو رفتن نتواند ×

  2) به نام خداوند جان آفرین              حکیم سخن در زبان آفرین

  3) کسی دانهء نیک مردی نکاشت          کزو خرمن کام دل بر نداشت

  4) نکونام و صاحب دل و حق پرست           خطّ عارضش خوش تر از خطّ دست

27- قافیه در کدام بیت ، حروف الحاقی ندارد؟ (س77)

  1) بگذار تا بگریم چون ابر در بهاران            کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران

  2) دیده دریا کنم و صبر به  صحرا فکنم             واندرین کار دل خویش به دریا فکنم ×

  3) دنیا نیرزد آن که پریشان کنی دلی           زنهار بد مکن که نکرده است عاقلی

  4) ز دو دیده خون فشانم ز غمت شب جدایی            چه کنم که هست اینها گل باغ آشنایی

28- حروف قافیهء کدام بیت، به صورت «مصوّت + صامت + صامت + حروف الحاقی» است؟ (س78)

  1) چنان در قید مهرت پای بنَندَم               که گویی آهویی سر در کمندم ×

  2) کنون با خرد باید انباز گشت              که فردا نماند ره بازگشت

  3) دنیا نیرزد آن که پریشان کنی دلی           زنهار بد مکن که نکرده است عاقلی

  4) کاشکی جز تو کسی داشتمی        یا به تو دست رسی داشتمی

29- در کدام گزینه حروف قافیه «مصوّت + صامت + صامت » است؟ (س79)

  1) اگر تو فارغی از حال دوستان یارا           فراغت از تو میسّر نمی شود ما را

  2) باغبان گر چند روزی صحبت گل بایدش           بر جفای خار هجران صبر بلبل بایدش

  3) کسی دانهء نیک مردی نکاشت          کزو خرمن کام دل بر نداشت ×

  4) هر کسی از ظنّ خود شد یار من          از درون من نجست اسرار من

30- در بیت:« شب، مهتاب کاغذها نویسَد / کند هرجا غلط فی الفور لیسَد» حروف اصلی قافیه کدام است؟ (س79)

  1) یـ س ×                2) یـ س –َ د                  3) س –َ د                   4) د

31- در کدام بیت، تعداد حروف اصلی با حروف الحاقی واژه های قافیه، برابرند و هر کدام از حروف اصلی و الحاقی، از« مصوّت

بلند + صامت» تشکیل شده اند؟ (س80)

  1) اگر بر تن خویش سالار و میرم             ملامت همی چون کنی خیر خیرم

  2) بگذار تا بگریم چون ابر در بهاران            کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران ×

  3) گلاب است گویی به جویش روان                  همی شاد گردد ز بویش روان

  4) مرا بسود و فرو ریخت هرچه دندان بود              نبود دندان لا، بل چراغ تابان بود

32- قاعدهء قافیهء کدام بیت، با ابیات دیگر متفاوت است؟ (س81)

  1) اگر مراد توای دوست بی مرادی ماست           مراد خویش دگر باره من نخواهم خواست

  2) چنان به موی تو آشفته ام به بوی تو مست                که نیستم خبر از هرچه در دو عالم هست

  3) دوست دارم که بپوشی رخ هم چون قمرت                 تا چو خورشید نبینند به هر بام و درت

  4) سلسلهء موی دوست، حلقهء دام بلاست                 هر که در این حلقه نیست، فارغ از این ماجراست ×

33- اگر قبل از حروف قافیه (در قاعدهء2 و 1) حرف یا حروف دیگری مشترک باشند، آن ها جزء حروف قافیه .... (س77)

  1) نیستند ولی رعایت آن ها الزامی است.                  2) نیستند و رعایت آن ها لازم نیست. ×

  3) هستند و رعایت آن ها الزامی است.                      4) هستند ولی رعایت آن ها لازم نیست.

40- تعداد حروف مشترک قافیه در همهء ابیات زیر به جز بیت .... یکسان است. (س82)

  1) نگارینا دلم بردی، فسون خوانی مکن چندین          زبان من فروبست، زبان دانی مکن چندین

  2) دیدی که از غم تو بر من چه خواری آمد           بی آن که هیچ رخنه در دوستداری آمد

  3) ندهم من به تو دل گر چه بت دلبندی          که دل از من ببری با دگری پیوندی  ×

  4) سر آن ندارد امشب که برآید آفتابی             چه خیال ها گذر کرد و گذر نکرد خوابی